Joke Renneboog, Vincent Latré, Emma Latré en Guustje

Gisteren verscheen er in De Morgen een opinie van mijn hand over Marianne Thyssen, die in de “glazen klif” gevallen is. Eerder schreef ik al in De Standaard dat ze aan de rand van die klif stond.

Er was eens een boer die zo oud geworden was dat hij niet meer op het veld kon werken. Zittend in zijn veranda sleet hij zijn dagen. Zijn zoon, die de boerderij overgenomen had, zag zijn vader daar regelmatig zitten. “Hij is nu toch echt volkomen nutteloos geworden”, dacht de zoon bij zichzelf, “hij zit daar maar te niksen”. Op een dag raakte de zoon dan ook zo gefrustreerd dat hij een houten doodskist voor zijn vader timmerde. Hij sleepte de kist naar de veranda en gaf zijn vader het bevel om erin te stappen. Zonder enige commentaar gehoorzaamde de vader zijn zoon en klom hij in de kist. Nadat hij het deksel gesloten had, sleepte de zoon de kist naar een diepe klif.

Terwijl de zoon zijn bestemming naderde, hoorde hij echter een licht geklop op het deksel dat uit de kist kwam. Toen hij het deksel opende, zag hij daar zijn vader vredig naar hem op kijken. “Ik weet dat je mij van de klif in de zee wilt gooien, maar mag ik je nog iets suggereren voor je dat doet?” “Wat dan?”, antwoordde de zoon. “Gooi mij maar van die klif, als je dat graag wil”, zei de vader, “maar hou deze houten kist dan maar nog even bij. Je kinderen zouden ze ooit nodig kunnen hebben.” Dit oud zenboeddhistisch verhaal heeft waarschijnlijk evenveel onderliggende betekenissen als er mensen zijn, maar sta mij toe om een subjectieve gooi naar interpretatie te doen in het kader van de huidige situatie binnen CD&V.

Net als de vader in het verhaal sukkelde ontslagnemend CD&V-voorzitter Marianne Thyssen in een burn-out. Laat ons hopen dat ze in het Europees achterkamertje van de politiek die loutering waar ze zo naar snakt zal vinden. Al bestaat de kans dat Europa voor Marianne Thyssen een zeebodem wordt. Wie behoedt haar voor de vergetelheid?
Marianne Thyssen heeft tijdens de voorbije campagne haar partij niet uit de crisis kunnen leiden. Maar wie had dat wel kunnen doen? Yves Leterme kan men hier niet van enig gebrek aan vooruitziendheid beschuldigen: hij plaatste Marianne Thyssen, zich goed en wel bewust van de ravage die eraan kwam, zorgvuldig in de koppositie om zichzelf niet te moeten slachtofferen. Hij gaf haar ook dat laatste venijnige duwtje van de glazen klif en heeft daarmee haar politieke moord op zijn geweten.

Veel weerwerk heeft ze evenwel niet geboden, ze gooide ook zelf de handdoek in de ring. Nadat ze het ‘glazen plafond’ doorbrak door partijvoorzitter te worden en vervolgens kandidaat-premier, verzaakt ze met haar val in de glazen klif aan haar positie als rolmodel, voor vrouwen die zich aan haar voorbeeld optrokken om de stap naar een leidinggevende functie te zetten.

Hen zinkt de moed even in de schoenen: alweer een heldin minder. Het bilan voor Thyssen is evenwel niet helemaal negatief. We vergeten snel dat ze misschien geen campagnepartij kon leiden, maar met haar adjudant Kris Peeters zat ze wel een succesvolle (Vlaamse) regeringspartij voor. Ze had dus wel degelijk voldoende leiderschapspotentieel. Het zal hoogstwaarschijnlijk voor eens en voor altijd bij potentieel blijven.

Waar de term ‘glazen klif’ valt, valt overigens niet alleen de naam van Marianne Thyssen maar ook die van Caroline Gennez, de felgeplaagde voorzitter van de socialisten. Beledigingen, interne oppositie en slechte resultaten in haar wittebroodsweken ten spijt heeft Gennez standgehouden. Tijdens de voorbije verkiezingen wist ze het zetelverlies te beperken. Ze zette daarmee meteen ook de deur open naar een eervolle exit als minister. Misschien is het een goed teken voor de socialisten. Als er straks gewoon weer een man partijvoorzitter wordt, zou dat kunnen betekenen dat de sp.a stilaan uit het dal klautert waar ze al een paar jaar in ronddoolt. En misschien springt Pieter De Crem bij CD&V wel in het gat dat Marianne Thyssen achterliet. Uiteindelijk is Aalter voor hem toch te klein.

Je zou alleszins bijna gaan denken dat Yves Leterme het wil opnemen tegen Marianne Thyssen om het premierschap:

(screenshot van de website van De Standaard op 1/6/2010)

Komt het duwtje dat Marianne nog nodig had om van de glazen klif te vallen, uit eigen rangen? ‘t Zou alleszins zeer zielig zijn.

Christine Lagarde, de Franse minister van Economie, Industrie en Werkgelegenheid had het gisteren in De Standaard nog eens over de glazen klif, de theezakjes van Eleanor Roosevelt en de waarde van diversiteit voor onze samenleving. (zie ook deze post)

Onderstaand citaat is treffend en het verwijst ook naar de slogan die ik voor mijn visitekaartjes voor deze campagne koos:

Hebben we strenge regels nodig voor de gelijkheid tussen de geslachten? Laten we liever de vrouwen beoordelen zoals we dat met mannen doen: op basis van hun daden. We moeten niet proberen de verschillen tussen vrouwen en mannen uit te vlakken, maar wel het talent van elk individu te laten bloeien.

Elk talent telt, inderdaad. De wettelijke erkenning van vrouwen is ondertussen (bijna zo goed als) een feit, rest nog de feitelijke erkenning.

Dit weekend stond er in De Standaard een uitgebreid artikel van de hand van Isa Van Dorsselaer over de glazen klif. Op 3 mei publiceerde De Standaard ook een lezersbrief van mijn hand waarin ik het fenomeen signaleerde.
In mijn eigen partij hadden we met Caroline Gennez namelijk iets soortgelijks aan de hand.
Je moet het immers maar doen: in zo’n positie stappen tijdens één van de grootste crisissen die onze partij ooit gekend heeft…

Enkele opmerkelijke citaten:

Van John Bailey, voormalig voorzitter van het Democratic National Committee:

Je moet alleen een vrouw in stelling brengen als je er zo slecht voor staat dat niets minder dan een dramatisch gebaar een verschil kan maken.

Petra Meier (UA) bevestigt voor België:

Politieke partijen wijzen strijdplaatsen op de kieslijsten, waarbij het uitzicht op een parlementair zitje onzeker is, proportioneel vaker aan vrouwen toe.

De vraag is inderdaad misschien niet zozeer hoe riskant de positie is, maar hoe degenen die op die positie zitten worden afgerekend op een eventueel falen. Vrouwen krijgen verhoudingsgewijs veel aandacht vanwege hun sekse en als er dan iets misgaat, wordt dat ook mee daaraan toegeschreven. Misschien niet expliciet, maar door de hele beeldvorming rond haar. Een mannelijke topmanager wordt afgerekend als manager, een vrouwelijke manager wordt afgerekend als vrouw.

Eleanor Roosevelt over vrouwen in crisisfuncties en theezakjes:

Vrouwen zijn als theezakjes. Je ziet niet hoe sterk ze zijn tot je hen in heet water dompelt.

Janka Stoker, hoogleraar Leiderschap (Rijksuniversiteit Groningen):

Zeker in het bedrijfsleven zullen weinig vrouwen er openlijk voor uitkomen dat ze zich in zo’n positie bevinden of bevonden. Ze willen niet dat het etiket van slachtoffer op hen kleeft.

Isa Van Dorsselaer:

Think manager think man dus, en think crisis think woman.

Voorlopig blijft de regel dus: bij een mission impossible – bel een vrouw. En kijk dan hoe ze naar beneden stort.

(lees het volledige artikel op de site van De Standaard)

Vorige week maandag verscheen er in De Standaard een opinie/lezersbrief van mijn hand over hoe Marianne Thyssen, voorzitter van CD&V, aan de rand van de “glazen klif” staat:

Ik zou als vrouw moeten toejuichen dat CD&V Marianne Thyssen naar voren schuift als kandidaat-premier en lijsttrekker voor de Senaat. De kans is immers niet gering dat we hierdoor binnenkort de allereerste vrouwelijke premier mogen begroeten. Een mijlpaal in de geschiedenis van ons land, een donderslag die het glazen plafond zal doen trillen.

Alleen: vrouwen die zoals Thyssen in hun carrière het glazen plafond wisten te doorbreken, komen veel vaker dan mannen in moeilijke leidinggevende functies met een hoge risicofactor terecht. Alex Haslam (Universiteit van Exeter) noemde dit fenomeen ‘de glazen klif’.

België begrijpt heus wel dat Leterme een poleposition op de senaatslijst simpelweg niet meer aandurft. CD&V noemt dat verbloemend ‘verantwoordelijkheid opnemen’, maar de goede verstaander snapt wel dat dit helemaal geen kwestie is van rotsvast vertrouwen in Marianne Thyssen. Het is gewoon minder erg als ze mislukt.

Dat men haar daardoor opzadelt met een communautair carrièreblok van je welste, lijkt CD&V weinig te deren. Dat Marianne Thyssen er mogelijk minder wel zal bij varen, is collateraal damage.

Ik wil trouwens niets afdingen op de competenties en het profiel van Thyssen als premier. Mocht ze slagen, dan zou dat door een combinatie van authenticiteit, innovatie en inspirerend vermogen zijn. Dit is onmisbaar in tijden van crisis en onzekerheid en daar is zij, afgaand op haar parcours, zeker toe in staat. Mocht ze slagen, dan zou dat ook een zoete overwinning zijn in de oorlog tegen genderstereotypes en zou ze als rolmodel mogen dienen voor veel vrouwen. Allemaal voorwaardelijke wijs, weliswaar.